Stresu nie da się uniknąć
â...stresu nie da się uniknąć, stres jest nieuchronny, towarzyszy nam przez całe życie...â
Hans Selye
Do gabinetów psychologicznych zgłasza się coraz więcej osób nie radzących sobie z trudnymi emocjami, poszukujących wsparcia i pomocy przy rozwiązywaniu problemów związanych z rodziną, życiem osobistym, pracą, czy też z trudnością przystosowania się i odnalezienia w świecie w jakim przyszło nam żyć - pełnym pośpiechu, wzajemnej rywalizacji i obojętności na drugiego człowieka.
Elementem wspólnym dla wszystkich tych problemów jest stres - specyficzny rodzaj napięcia emocjonalnego, pojawiający się w sytuacjach zagrożenia, niepewności lub w przypadkach ograniczenia kontroli nad sytuacją. Stres pojawia się, gdy umysł i ciało reagują na jakąś realną lub wyobrażoną sytuację. Przeżywany jest przez każdego w indywidualny i niepowtarzalny sposób.
Traumatyczne przeżycia, stałe napięcie wynikające z nadmiernej ilości zajęć, nagłe zmiany, trudne sytuacje, w których uczestniczymy każdego dnia to częste źródła stresu. Stresu nie da się uniknąć. Jego wpływ na nasze życie jest ogromny.
Fizycznie stres objawia się poprzez: bladość, pocenie się, przyspieszone bicie serca, zawroty głowy, napięcie w karku i ramionach, szybki, płytki oddech, mdłości. Objawy emocjonalne najczęściej dotyczą negatywnych emocji takich jak lęk, niepokój, apatia, zwiększona czujność, drażliwość, agresja, czy problemy ze snem. Wpływa także na osłabienie sprawności myślenia - luki w pamięci, czy słabą koncentrację; zachowanie - tiki nerwowe, nerwowy śmiech, płaczliwość bądź nadmierne pobudzenie, a także zmienia filozofię życiową poprzez kwestionowanie wartości.
Stres doświadczany stale lub często prowadzi do nagromadzenia w naszym organizmie napięcia, które niewłaściwie spożytkowane może mieć niekorzystne konsekwencje i przybrać postać stresu chronicznego. Tak długo przeżywany stres może zwiększyć prawdopodobieństwo pojawienia się wielu chorób, np.: wrzodów żołądka lub dwunastnicy, zaburzeń pamięci i snu, anoreksji, bulimii, schorzeń skóry, zaburzeń popędu płciowego, a nawet nowotworów.
Wielu z nas żyje w stanie przewlekłego stresu. Dlaczego tak się dzieje? Bo boimy się zmian. Zupełnie niepotrzebnie, ponieważ stres zmiany jest mniej groźny i mniej ryzykowny niż stres związany z przewlekle trudną sytuacją. Jest konieczny. Dlatego tak ważna jest umiejętność radzenia sobie ze stresem.
Sposób w jaki postrzegamy świat, odbieramy otoczenie, ludzi, sytuacje, w których się znajdujemy, wpływa na poziom stresu, który odczuwamy. Od naszej oceny i intensywności emocji z nią związanych zależy jak bardzo dana sytuacja jest dla nas stresująca czy niebezpieczna. Jeżeli daną sytuację postrzegać będziemy jako trudność, przeszkodę czy zmartwienie, to najprawdopodobniej wywoła to poczucie zagrożenia i w konsekwencji stres.
Korzystniej jeśli problem, który nas dotyka stanie się zadaniem do rozwiązania, wyzwaniem. Taka interpretacja wzbudzi w nas motywację i zmobilizuje do działania, a stres, który poczujemy będzie pozytywny. Pewna ilość stresu jest wręcz konieczna. Niedostateczny poziom stresu działa depresyjnie, przygnębiająco. Krótkotrwałe doświadczenia stresowe doświadczają, hartują, uodparniają. Stres pozytywny (na przykład związany z randką czy urodzeniem dziecka) może dodać radości i ochoty do życia.
Nie starajmy się więc wyeliminować stresu z naszego życia (bo jest to niemożliwe) lecz nauczmy się z nim radzić i wykorzystajmy tak, aby wzbogacił nasze życie i dodał mu głębi.
Najczęściej zalecane sposoby radzenia sobie ze stresem:
1. Profilaktyka jest najlepszą i najskuteczniejszą metodą radzenia ze stresem
Naucz się kontrolować poziom stresu - zwiększać, gdy potrzebujesz pobudzenia i obniżać, gdy czujesz się przytłoczony nim.
Stwórz własną hierarchię wartości i spraw, które Cię poruszają, aby nie reagować na wszystkie sprawy z jednakową intensywnością.
Bądź asertywny. Naucz się odmawiać, ale i wyrażać swoje potrzeby.
Myśl pozytywnie. Stres w dużej mierze zależy od Twojego stosunku do życia.
Naucz się uzewnętrzniać uczucia. Tłumienie w sobie negatywnych emocji zwiększa stres i jego konsekwencje.
Nie broń się przed płaczem.
Jak najczęściej się uśmiechaj.
Unikaj perfekcjonizmu, stawiaj sobie realistyczne, możliwe do zrealizowania cele.
Bądź dla siebie tolerancyjny.
Nie spiesz się. Bądź zorganizowany.
Dbaj o własną samoocenę. Bądź dla siebie dobry, łagodny, wyrozumiały.
Żyj w zgodzie ze sobą, ze swoimi pragnieniami i dążeniami.
Utrzymuj kontakt z naturą.
Znajdź czas na chwilę samotności, na marzenia.
Dbaj o siebie - każdego dnia sprawiaj sobie przyjemność tak jak lubisz.
Stosuj techniki relaksacyjne, np. jogę, medytację, wizualizację (sprawią, że poczujesz się spokojny i wyciszony).
Uprawiaj sport - rozładuje napięcie spowodowane stresem.
Zdrowo się odżywiaj - ogranicz produkty pobudzające jak kawa, mięso, cukier. Jedz dużo warzyw i owoców - redukują poziom stresu.
Doceń dobroczynny wpływ ziół.
Dbaj o dobry, spokojny sen - zregeneruje organizm i pozwoli odpocząć.
Dąż do szczęścia. Doświadczaj go codziennie.
2. Kiedy już jesteś w stresie
Pozwól sobie pomoc, porozmawiaj z kimś, kto Cię wysłucha, wesprze - na przykład z psychologiem (pozwoli to rozładować emocje i spojrzeć na problem z dystansu, aby móc obiektywnie ocenić zdarzenie).
Zastanów się czy możesz zmienić sytuację.
Pamiętaj o emocjach, które towarzyszą interpretacji sytuacji. Może są zbyt silne i zniekształciły rzeczywistość?
Doświadczaj obecnej chwili. Zastanów się, co możesz zrobić teraz, ograniczając wpływ stresorów związanych z przeszłością i niepewną przyszłością.
Opuść miejsce konfliktu. Skieruj uwagę na inne, ważne dla Ciebie sprawy.
Zaakceptuj sytuację, jeśli nie możesz jej zmienić. Potraktuj ją jak doświadczenie, które Cię wzmocni (nie jest to bezsilność czy brak poczucia kontroli lecz świadoma decyzja - wybór którego dokonujesz).
Spędzaj czas z bliskimi - ich obecność, ciepłe słowa i gesty złagodzą stres.
Każdy z nas ma swój indywidualny, niepowtarzalny sposób radzenia sobie z problemami, który w trudnych sytuacjach pozwoli zdystansować się i przezwyciężyć stres. A jaki jest Twój sposób radzenia sobie ze stresem?
psycholog Centrum Medycznego Puławska - Marzena Hachulska -Trojanowska
